| Serwisy informacji przyrodniczych |
Serwisy informacyjne
z Polski i Świata |
Storczyk plamisty
Dactylorhiza maculata
|
Wiadomości botaniczne ze świata
- Naukowcy pierwszy raz zsekwencjonowali genom drzewa (15.09.06): Naukowcy z USA, Szwecji, Kanady, Belgii, Francji, Austrii, Finlandii i Niemiec po trwających od 2002 roku rozszyfrowali po raz pierwszy w historii cały genom drzewa - topoli z gatunku Populus carpa. Zidentyfikowano ponad 45 tys. genów. Określono też, że na 19 chromosomach topoli znajduje się "zaledwie" 485 milionów par zasad. Ponieważ genom topoli jest stosunkowo nieduży, posłuży w przyszłych badaniach jako model drzewa. Od wynikach prac doniosło w najnowszym wydaniu czasopismo Scence. Poznanie genomu ułatwić ma modyfikacje genetyczne drzew tak by zwiększyć ich wydajność jako źródła surowca do produkcji papieru i energii. Poznanie funkcji genów ma też umożliwić poznanie mechanizmów funkcjonowania drzewa.
- Odkryto prawdopodobnie najwyższe drzewo na Ziemi (9.09.06): W północnej Kalifornii odkryte zostały tego lata prawdopodobnie najwyższe, żywe drzewa na Ziemi. Dotychczas miano najwyższego należało do okazu sekwoi wiecznie zielonej Sequoia sempervirens o nazwie Stratosphere Giant i wysokości 112,3 m (Humbold Redwoods State Park, USA). Trzy olbrzymy odnalezione w gęstych lasach koło miasta Eureka także należą do tego samego gatunku. Według wstępnych pomiarów najwyższy z nowoodkrytych okazów, nazwany imieniem Hyperion - ma 115,2 m wysokości. Dla uzyskania pewności naukowcy planują wspinaczkę na szczyt drzewa i pomiar jego wysokości za pomocą taśmy mierniczej.
- Plankton pochłania mniej dwutlenku węgla niż sądzono (4.09.06): Naukowcy amerykańscy odkryli, że oceaniczny plankton roślinny pochłania 48 mld ton dwutlenku węgla, a nie 50 mld ton jak dotąd sądzono. Odkrycie zmniejsza dotychczasowe kalkulacje o 4%, co jest istotne ze względu na znaczenie obiegu węgla na Ziemi. Naukowcy przeanalizowali dane z badań planktonu pacyficznego z minionych 12 lat i sprawdzili udział pigmentu fluorescencyjnej zieleni, który powstaje w komórkach glonów przy niedoborze żelaza. Uwzględnienie skali zjawiska polegającego na ograniczeniu rozwoju planktonu w związku z niedostatkiem żelaza pozwoliło na przeliczenie i zmianę dotychczas uznawanych wartości odnoszących się do globalnej produktywności planktonu.
- Wiosna przychodzi wcześniej (30.08.06): Ogólnoeuropejski projekt badawczy dowiódł, że wiosna rozpoczyna się teraz od sześciu do ośmiu dni wcześniej niż 30 lat temu. W niektórych rejonach bardziej wysuniętych na południe, takich jak Hiszpania, wiosna rozpoczyna się pełne dwa tygodnie wcześniej niż 30 lat temu. Winę za ten stan rzeczy ponosić ma globalne ocieplenie. Badaniami kierowali naukowcy z Wielkiej Brytanii i Niemiec. Naukowcy zbadali dane fenologiczne z lat 1971-2000 dotyczące 542 gatunków roślin z 21 krajów. W przypadku 78% danych zanotowano przyspieszenie listnienia, kwitnienia i owocowania (30% w stopniu znacznym). Powiązanie badań z danymi klimatycznymi dowiodło, że na fenologię gatunków wpływała temperatura poprzednich miesięcy.
- Wodoodporny ryż (10.08.06): Naukowcy zidentyfikowali gen, którego modyfikacja umożliwia przetrwanie bez szkody przez ryż nawet dwutygodniowego zalania wodą. Większość odmian ryżu, w tym wszystkie najważniejsze ekonomicznie zamierają po kilku dniach nadmiernego podtopienia. Tradycyjne próby krzyżowania plennych odmian z tradycyjnymi odmianami odpornymi na zalewanie nie przynosiły odpowiednich rezultatów. Tylko w południowo-wschodniej Azji straty powodowane przez powodzie na polach ryżowych oceniane są na około miliard $ rocznie. Dzięki odkryciu roli genu Sub1A-1 naukowcy mają nadzieję, że po modyfikacji genetycznej uprawianych odmian uda im się uchronić rolników przed szkodami powodowanymi przez powodzie.
- Stres wpływa na cztery pokolenia roślin (9.08.06): Naukowcy z Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research w Bazylei okryli, że zdolność do zwiększania częstości mutacji genetycznych w odpowiedzi na stres jest przekazywana aż 4 kolejnym pokoleniom roślin. Okazy rzodkiewnika pospolitego Arabidopsis thaliana poddane zostały działaniu silnego promieniowania ultrafioletowego oraz patogenów bakteryjnych. Rośliny przeżyły ciężką próbę dzięki zwiększeniu częstości rekombinacji homologicznych, zwanych też uprawnionymi. Rośliny przekazywały zwiększoną liczbę mutacji (2-4 razy większą niż u "niestresowanych" organizmów) swojemu potomstwu. Naukowcy przypuszczają w związku z tym, że wpływy środowiskowe, które prowadzą do zwiększenia dynamiki genomu, mogą zwiększać szanse na ewolucję adaptacyjną.
- Trzmiele wolą ciepłe kwiaty (3.08.06): Naukowcy brytyjscy w najnowszym wydaniu Nature donoszą o wielkiej roli temperatury kwiatów dla wabienia owadów. Badania wykazały, że trzmiele wyraźnie częściej odwiedzają kwiaty o wyższej temperaturze mimo, że nagroda w postaci nektaru oczekiwała ich jednakowa zarówno w kwiatach ciepłych jak i zimnych. Przy wyborze kwiatów cieplejszych owady kierowały się ich barwą. Odkrycie to tłumaczy zróżnicowanie temperatur kwiatów u różnych roślin, które może być przystosowaniem do zapylania przez owady o różnych preferencjach cieplnych. Korzyść dla owadów z wizyty w cieplejszym kwiecie polega na zmniejszeniu kosztów metabolicznych utrzymania podwyższonej ciepłoty ciała.
- Drzewa są wolniejsze od zmian klimatu (3.08.06): Analiza genetyczna świerków białych Picea abies z lasów borealnych Ameryki Północnej dostarczyły mocnych dowodów na istnienie ostoi tego gatunku na Alasce podczas ostatniego zlodowacenia (17.000-25.000 lat temu). Podważa to hipotezę o szybkiej migracji drzew w reakcji na ocieplenie klimatu. Dotychczas brakowało dowodu na możliwość przetrwania zlodowaceń przez drzewa na Alasce i zakładano, że po ociepleniu świerki stosunkowo szybko powędrowały na północ z terenów, na które wcześniej zostały zepchnięte przez lodowiec. Odkrycie odrębności genetycznej świerków dominujących w lasach północno-zachodnich krańców kontynentu północnoamerykańskiego świadczy o wolniejszym niż dotychczas zakładano tempie migracji tych drzew w okresie polodowcowym.
- Wielkość populacji a żywotność dyptamu (16.07.06): Już wielokrotnie dowodzono trafność hipotezy zakładającej, że mniejsze populacje są bardziej zagrożone ryzykiem. W odniesieniu do dyptamu jesionolistnego Dictamnus albus znana już jest zależność między wielkością populacji a zróżnicowaniem genetycznym. W najnowszym numerze Biodiversity and Conservation opublikowana została analiza relacji między wielkością populacji a morfologią i zdolnościami reprodukcyjnymi dyptamu. Badania przeprowadzone w Niemczech dowiodły, że rośliny z małych populacji wytwarzają mniej owoców i nasion o mniejszej masie. Informacje te mają istotne znaczenie dla ochrony naszych, bardzo mało licznych populacji dyptamu.
- Ekspansja mieszańca spowodowała wymarcie dzikiego przodka (14.07.06): Amerykańscy naukowcy z Uniwerystetu Riverside dowiedli, że występująca w Kalifornii rzodkiew jest mieszańcem niegdyś tu zdziczałej rzodkwi świrzepy Raphanus raphanistrum oraz uprawianej rzodkwi zwyczajnej R. sativus. Mieszaniec okazał się tak ekspansywny i dominujący, że dziś już rzodkiew świrzepa nie występuje dziko w Kalifornii. Proces powstania mieszańca i zastąpienia przez niego gatunku rodzicielskiego trwał niecałe 100 lat co oznacza niezwykłe tempo zjawiska jak na proces ewolucyjny. Powstanie mieszańca rzodkwi podejrzewano na podstawie obecności przejściowych cech morfologicznych roślin już od lat 1960-tych. Tym razem sytuacja została definitywnie wyjaśniona za pomocą badań genetycznych.
- Ocieplenie klimatu odpowiedzialne za wielkie pożary lasów w USA (9.06.06): Skutkiem zmian klimatu związanym z jego ociepleniem jest obserwowana już od ponad dwudziestu lat zwiększona częstotliwość wielkich pożarów leśnych. Stwierdzili to naukowcy amerykańscy z University of California i Arizona na podstawie analizy bazy danych zawierającej dane klimatyczne oraz informacje o 1166 wielkich pożarach lasów (tj. takich, w których spłonęło co najmniej 400 ha lasu) w zachodnich stanach USA z lat 1970-2003. Pożary robiły się coraz częstsze i coraz bardziej uciążliwe od lat 80-tych. Na lata gdy pokrywa śnieżna była najkrótsza przypada 56% pożarów i 72% spalonej powierzchni leśnej. Na lata chłodniejsze przypada tylko 11% pożarów i 4% spalonej powierzchni leśnej.
- Rozwiązana zagadka hormonów wzrostu (06.07.06): Ogrodnicy stosują od dziesiątek lat auksyny wpływając na rozwój roślin, jednak do teraz tajemnicą było jak rośliny wytwarzają i przemieszczają te hormony. Rozwiązanie zagadki opublikowali w najnowszym wydaniu czasopisma Genes and Development naukowcy z University of California w San Diego. Odkryli oni 11 genów kluczowych dla wytwarzania auksyn u roślin. Na przekór dotychczas dominującym poglądom okazało się, że wielkie znaczenie ma miejsce wytwarzania hormonu i że nie jest on transportowany między organami i tkankami. Wyłączanie pojedynczych genów lub ich grup powodowało defekty wzrostu określonych części rośliny.
- Samopylny storczyk (21.06.06): Storczyki słyną ze swych efektownych i wyspecjalizowanych do krzyżowego zapylania kwiatów. Zapachy, barwy i kształty służą do wabienia, często wybranych gatunków owadów zapylających. Zdziwienie u naukowców wywołało zatem odkrycie storczyka samopylnego. Jest on epifitem (rośnie na drzewach) w chińskiej prowincji Yunnan i nosi nazwę Holcoglossum amesianum. Co ciekawe kwiaty tego gatunku stosują nieznany dotychczas sposób samozapylenia. Pręcik wyrasta obracając się w taki sposób by pyłkowiny umieścić dokładnie na znamieniu, na którym dochodzi do zapylenia. Tak wyspecjalizowany proces powoduje, że pyłek nie ma możliwości przemieszczenia się nie tylko poza roślinę ale także poza kwiat.
- Zmarł Adam Szczawiński - pionier botaniki w Brytyjskiej Kolumbii (13.06.06): Adam Szczawiński urodził się 21 października 1913 roku we Lwowie. Studiował botanikę na tamtejszym uniwersytecie, od 1936 r. pracował jako wykładowca. W 1939 uciekł do Francji i do 1946 r. służył w Armii Polskiej. Wyemigrował do Kanady w 1948 r. W 1953 r. został doktorantem na University of British Columbia i badał porosty nadrzewne w lasach daglezjowych. W 1955 został wykładowcą botaniki na uniwersytecie i kierownikiem działu botanicznego Muzeum Brytyjskiej Kolumbii. Był członkiem założycielem Kanadyjskiego Towarzystwa Botanicznego. Współtworzył sieć obszarów chronionych zachodniej Kanady. Opublikował wiele prac oraz podręczników botanicznych. Zmarł 2 czerwca w wieku 93 lat.
- Ryż udomowiony został w dwukrotnie (12.06.06): Amerykańscy i tajwańscy biolodzy przeanalizowali genom ponad 300 różnych odmian ryżu i doszli do wniosku, że zboże to zostało udomowione niezależnie od siebie w dwóch różnych obszarach Azji. Oba podgatunki ryżu znajdujące się obecnie w uprawie udomowione zostały w rejonie Tajlandii i Birmy (Oryza sativa ssp. indica) oraz w południowych Chinach (Oryza sativa ssp. japonica). Sytuacja ta jest wyjątkowa w porównaniu do innych ważnych zbóż (pszenicy, jęczmienia, kukurydzy), które udomowione zostały jednorazowo. Ryż pełni kluczową rolę w żywieniu ludzi, dostarczając aż 20% spożywanych przez nich kalorii. Wyniki badań opublikowane zostały w najnowszym wydaniu Proceedings of the U.S. National Academy of Science.
- Bioróżnorodność ważna dla produktywności, trwałości i odporności ekosystemów (5.06.06): Pół wieku trwają już dyskusje nad tym jak bioróżnorodność wpływa na stabilność ekosystemów. W aktualnym wydaniu Nature po raz pierwszy zostały opublikowane wnioski dotyczące tego problemu wynikające z realizacji długotrwałego eksperymentu w warunkach kontrolowanych. Trwające 12 lat badania prowadzili amerykańscy naukowcy na 168 powierzchniach badawczych. Zebrane zostały dowody na to, że ekosystemy tworzone przez wiele gatunków roślin są w długiej skali czasu bardziej produktywne i odporne na ekstremalne warunki pogodowe, szkodniki i choroby. Zróżnicowane zbiorowiska preriowe są aż o 240% bardziej produktywne niż zbiorowiska jednogatunkowe.
- Figowiec był pierwszą rośliną udomowioną przez człowieka (2.06.06): Izraelscy badacze ustalili, że figowce udomowione zostały już 11,5 tysięcy lat temu - czyli prawie tysiąc lat wcześniej, nim udało się udomowić pszenicę, jęczmień i rośliny strączkowe. Udomowienie nastąpiło na terenie Bliskiego Wschodu. Jak donosi tygodnik „Science”, ślady pierwszeństwa hodowli figowca znaleziono w rejonie starożytnego Jerycha. Zachowane tam zwęglone figi odmiany adriatyckiej noszą wyraźne genetyczne ślady krzyżowania odmian. O popularności figi zdecydowały najpewniej smak i łatwość uprawy.
- Ocean Arktyczny przykry kożuchem pływających paproci (31.05.06): Naukowcy badający 400-metrowe rdzenie wydobyte z dna Oceanu Arktycznego odkryli jego gorącą przeszłość. Podczas paleoceńsko-eoceńskiego maksimum termicznego przed 55 milionami lat w atmosferze pojawiły się ogromne ilości gazów cieplarnianych, a temperatury na Ziemi wzrosły średnio o 5 stopni Celsjusza. Temperatura Oceanu Arktycznego podskoczyła wówczas z 18 do 24 stopni Celsjusza, a wody pokryły się kożuchem tropikalnego glonu Apectodinium. Z powodu wielkich ilości wód słodkich spływających rzekami do oceanu przed 50 milionami lat akwen ten przestał być słony, a jego powierzchnię pokryła gruba warstwa pływających paproci z rodzaju Azolla. Kożuch paproci pochłaniał na tyle duże ilości dwutlenku węgla z atmosfery, że po dalszych 500 tysiącach lat efekt cieplarniany ustąpił i Ocean Arktyczny ścięty został lodem.
- Sumak jadowity skorzysta na zmianach klimatu (30.05.06): Naukowcy amerykańscy badający reakcję ekosystemu leśnego na zwiększone stężenie dwutlenku węgla (odpowiadające spodziewanemu stężeniu z połowy XXI wieku), odkryli, że sumak jadowity Toxicodendron radicans (zwany też trującym bluszczem) korzysta na zmianie warunków klimatycznych. Ta północnoamerykańska roślina jest bardzo nielubiana ze względu na silnie uczulające właściwości - wywołuje alergiczne kontaktowe zapalenie skóry aż u 80% populacji ludzkiej. Okazało się, że przy zwiększonym stężeniu dwutlenku węgla sumak rośnie 150% szybciej niż w warunkach kontrolnych, w dodatku zawiera 153% więcej urushiolu – substancji powodującej uczulenia.
- Skoordynowany ruch wici umożliwił powstanie wielokomórkowców (29.05.06): Glony jednokomórkowe używają wici do poruszania się. U glonów kolonijnych (np. Volvox) skoordynowany ruch wici okazał się wyjaśnieniem zagadki ich powstania. Kolonii komórek dużo trudniej zdobyć odpowiednią ilość energii niż komórkom żyjącym pojedynczo. Wraz ze zwiększaniem rozmiarów kolonii, zapotrzebowanie na energię rośnie znacznie szybciej niż powierzchnia, przez którą następuje wchłanianie substancji odżywczych. Naukowcy odkryli, że za pomocą wici kolonia komórek wprawia wodę w ruch w taki sposób, że zwiększa przed sobą koncentrację substancji odżywczych. Odkrycie opublikowane zostało w Proceedings of the National Academy of Sciences.
- Jak gązewnikowate wspięły się na gałęzie drzew? (21.05.06): Rodzina gązewnikowatych Loranthaceae obejmuje około 1000 gatunków z 75 rodzajów, blisko spokrewnionych z pospolitą u nas jemiołą Viscum (w aktualnym systemie rodzina sandałowcowatych Santalaceae). Gązewnikowate powstały na południowej półkuli początkowo jako rosnące w ziemi pasożyty korzeniowe. Najbardziej pierwotnym z występujących obecnie gatunków jest rosnąca właśnie na ziemi Nuytsia floribunda. Na podstawie badań genetycznych naukowcy ustalili, że rodzaje pasożytujące w koronach drzew pojawiały się w wyniku ewolucji wielokrotnie i niezależnie od siebie. Przynajmniej w jednym wypadku dowiedziono przy tym, że przyczynkiem do powstania takich form było dojrzewanie nasion na konarach drzew - nie było form pośrednich - wspinających się na drzewa i zakorzenionych w gruncie.
- Brakujące ogniwo ewolucji okrytozalążkowych rośnie na Nowej Kaledonii (17.05.06): Roślina, która zachowała prymitywne struktury generatywne sprzed 130 milionów lat przetrwała w runie deszczowych lasów na Nowej Kaledonii - wyspie na południowym Pacyfiku. Amborella to niewielki krzew, w którego woreczkach zalążkowych występują trzy synargidy (komórki towarzyszące komórce jajowej), a nie dwie jak u innych okrytozalążkowych. Zdaniem odkrywców z Uniwersytetu Kolorado czterokomórkowy aparat jajowy może być pamiątką ewolucyjną z okresu powstawania roślin okrytozalążkowych. Artykuł z doniesieniem na ten temat opublikowany zostanie w jutrzejszym wydaniu Nature.
- Zmodyfikowany ryż dla niemowląt zamiast karmienia piersią(15.05.06): Niewielka, amerykańska firma biofarmaceutyczna Ventria uprawia ryż zawierający w genomie ludzkie geny. Wprowadzone zostały do genomu ryżu ponieważ kodują dwa rodzaje białek, dzięki którym mleko matek karmiących chroni niemowląta przed biegunką. Biegunka i w konsekwencji odwodnienie należy tymczasem do najważniejszych przyczyn śmiertelności niemowląt w krajach rozwijających się. Na skutek protestów i gróźb zbojkotowania przez rynek japoński ryżu pochodzącego ze stanów, gdzie próbowano wprowadzić hodowle biofarmaceutyczne były problemy ze zlokalizowaniem upraw. Zmodyfikowany ryż uprawiany jest w Północnej Karolinie na 130 ha.
- Okropna tajemnica ewolucji okrytozalążkowych rozwiązana? (12.05.06): Charles Darwin nazwał okropną tajemnicą zjawisko gwałtownej ewolucji okrytozalążkowych tuż po ich pojawieniu się na Ziemi przed 140 milionami lat. W czerwcowym wydaniu czasopisma Genome Research międzynarodowy zespół naukowców opublikuje wyjaśnienie tej ewolucyjnej zagadki. Analizując kody genetyczne wybranych gatunków roślin (w tym zwłaszcza najbardziej prymitywnych wśród okrytozalążkowych) badacze znaleźli wskazówki świadczące o powszechnej poliploidyzacji (zwielokrotnionej duplikacji haploidalenego zestawu chromosomów) we wczesnym okresie rozwoju tych roślin. To samo zjawisko odpowiadać ma za szybką ewolucję traw i dwuliściennych właściwych (Eudicots).
- Zakwity glonów w oceanach przepowiadają trzęsienia ziemi (9.05.06): Zespół naukowców z USA i Indii donosi w najnowszym wydaniu czasopisma Advances in Space Research, że wzrost koncentracji chlorofilu w wodach przybrzeżnych może być zwiastunem trzęsienia ziemi. Badacze przeanalizowali dane satelitarne dotyczące strefy przybrzeżnej oceanów w rejonach niedawnych dużych trzęsień ziemi z okresu poprzedzającego katastrofę. Okazało się, że w każdym wypadku zarejestrowano wzrost stężenia chlorofilu. Przyczyną tego stanu rzeczy jest uwalnianie się energii cieplnej tuż przed trzęsieniem. Powoduje to ruch chłodnych i żyznych wód znad dna morskiego ku górze. Tutaj wody te sprzyjają namnażaniu się glonów.
- Nowe gatunki roślin odkryte w Europie (7.05.06): W najnowszym wydaniu czasopisma Willdenowia ukazała się seria publikacji aż o 6 nowoodkrytych gatunkach roślin w Europie. Z gór Sierra de Segura w południowo-wschodniej Hiszpanii opisany został gatunek ostrzenia Cynoglossum baeticum (Boraginaceae). Z jednego stanowiska na północno-zachodnim krańcu Korsyki opisany został nowy zatrwian Limonium greuteri (Plumbaginaceae). Na Sycylii odkryto gatunek Ptilostemon greuteri (Compositae) znany zaledwie z 250 egzemplarzy. Z północno-zachodniej Grecji opisano dwa gatunki - Acanthus greuterianus (Acanthaceae) i Acis ionica (Amaryllidaceae), a z wysp na Morzu Egejskim czosnek - Allium apolloniensis (Liliaceae).
- Internetowy atlas roślin Hiszpanii (7.05.06): Hiszpanie opublikowali w Internecie bazę danych zawierającą obszerne informacje na temat ich flory roślin naczyniowych. Na stronach programu Anthos każdy może obejrzeć fotografie i rysunki roślin oraz mapy ich rozmieszczenia przedstawione w kartogramie UTM (można powiększać mapy dla poszczególnych regionów). Można także przeglądać poszczególne rekordy bazy składające się na stanowiska roślin. Dla każdego gatunku poza ikonografią i mapami opublikowano podstawowe informacje zawierające m.in. liczby chromosomów, wykazy synonimów.
- Otwarta droga do modelowania wielkości i kształtu roślin (6.05.06): Naukowcy dają nadzieję miłośnikom trawników na stworzenie trawy, której nie trzeba będzie kosić. W najnowszym wydaniu Nature badacze z Howard Hughes Medical Institute donoszą o rozszyfrowaniu ścieżki aktywacji hormonów kluczowych dla wzrostu i rozwoju roślin. Brassinosteroidy stwierdzone zostały we wszystkich badanych roślinach i ich organach. Manipulując ich ścieżką aktywacji naukowcy będą mogli tworzyć nie tylko karłowatą trawę ale także drzewa o zwartych koronach do sadzenia w miastach, wyższe krzewy jagód w celu ułatwienia ich zbioru itp. Już teraz naukowcom udało się zmienić kształt ryżu, tak, że można było zwiększyć gęstość jego uprawy i zbiory.
- Naukowcy zmusili młode siewki drzew do kwitnienia (5.05.06): Zwykle minąć musi wiele lat zanim drzewo zakwitnie i wyda owoce. Naukowcy ze Szwecji i USA pracujący nad stworzeniem sterylnych drzew modyfikowanych genetycznie (tak by nie mogły tworzyć mieszańców z drzewami rosnącymi dziko) odkryli sposób na przyśpieszenie kwitnienia. Okazało się, że u topoli, która jest pierwszym drzewem ze znanym kodem genetycznym, kwitnienie regulowane jest przez te same geny co u jednorocznego rzodkiewnika Arabidopsis thaliana. Udało im się zmusić do zakwitnięcia już 6-miesięczną topolę, podczas gdy zwykle musi minąć kilkanaście lat zanim drzewo to pierwszy raz rozwinie kwiaty.
- Policzone znaczenie grzybów dla roślin na ubogich siedliskach (4.05.06): Nowa metoda obliczeń ilości azotu dostarczanego roślinom przez arktyczne grzyby mikoryzowe przedstawiła znaczenie tego zjawiska w nowym świetle. Metoda opublikowana przez amerykańskich naukowców w najnowszym wydaniu czasopisma Ecology pozwala na kalkulację azotu dostarczanego roślinom na wszelkich siedliskach ubogich przez grzyby żyjące w symbiozie z ich korzeniami. Grzyby dostarczają roślinom aż 61-86% niezbędnego im azotu podczas gdy w zamian uzyskują tylko 8-16% produkcji glukozy powstającej w wyniku fotosyntezy.
- Rośliny szybciej ewoluują w tropikach (2.05.06): Naukowcy z Nowej Zelandii odkryli mechanizm tłumaczący większe zróżnicowanie gatunków w tropikach niż w strefach umiarkowanych. Odpowiedź uzyskali dzięki analizie tych samych fragmentów kodu genetycznego u 45 blisko spokrewnionych par gatunków, z których jeden występuje w strefie równikowej, a drugi w umiarkowanej. Po porównaniu z kodem najbliższego wspólnego przodka okazało się, że gatunki tropikalne w tym samym odcinku DNA mają dwa razy więcej zmian molekularnych. Naukowcy tłumaczą to szybszym metabolizmem roślin tropikalnych, częstszymi podziałami komórek i w konsekwencji wyższym prawdopodobieństwem powstawania mutacji.
- Dynamiczne zmiany we florze brytyjskiej (24.04.06): W Wielkiej Brytanii ukazał się raport z wnioskami z porównania wyników inwentaryzacji flory przeprowadzonej w latach 2003-2004 i podobnych badań sprzed 18 lat. 750 botaników udokumentowało florę 811 powierzchni badawczych stanowiących kwadraty o boku 2 kilometrów. Okazało się, że w ciągu kilkunastu lat rozmieszczenie 66% gatunków nie uległo istotnym zmianom, 18% gatunków zwiększyło liczbę stanowisk, u 16% stwierdzono zmniejszenie miejsc występowania. Zmiany rozmieszczenia roślin interpretowane są przemianami klimatu, eutrofizacją, zaniechaniem intensyfikacji produkcji rolnej, zawlekaniem gatunków inwazyjnych. Niektóre gatunki rodzime wykazują ekspansję związaną z adoptowaniem się do nowych siedlisk.
- Zagadka krwawego nektaru rozwiązana (20.04.06): Barwny nektar wytwarza zaledwie kilkadziesiąt gatunków roślin. Znakomitej większości do zwabienia wystarcza bowiem nektar pożywny lub atrakcyjne kwiaty (albo jedno i drugie). Rosnący na wyspie Mauritius na klifach w pobliżu wodospadów Nesocodon mauritianus wytwarza nektar o barwie czerwonej. Naukowcy z Danii bezskutecznie próbowali odkryć przyczynę tego stanu rzeczy już w 1998 roku i dopiero teraz udało się znaleźć uzasadnienie dla kosztownej dla rośliny inwestycji w barwnik. Okazało się, że czerwony nektar wabi do kwiatów jaszczurki - kilka gatunków gekonów z rodzaju Phelsuma. Podczas eksperymentu 4x częściej wybierały one kwiat z barwnym nektarem niż podstawiany kwiat z płynem bezbarwnym.
- Drzewa najszybciej rosną w czerwcu (18.04.06): Naukowcy z uniwersytetów włoskich i kanadyjskich stwierdzili badając pierścienie drzew, że najbardziej intensywny przyrost masy u drzew następuje wówczas, gdy dzień jest najdłuższy (w czerwcu). Dotychczas powszechnie uważano, że drzewa rosną najintensywniej w szczycie okresu letniego. Badania pierścieni przyrostów rocznych przeprowadzono u sosen, świerków, jodeł i modrzewi. Naukowcy uważają, że szybki, intensywny przyrost tkanek jest konieczny by możliwe było zakończenie procesu formowania tkanki wtórnej przed zimą. Artykuł z wynikami badań opublikowany został w New Phytologist.
- Rozmieszczenie torfowisk w Europie (17.04.06): W pierwszym numerze nowego czasopisma poświęconego torfowiskom i noszącego tytuł ‘Mires and Peat’ opublikowana została analiza rozmieszczenia torfowisk w Europie (bez krajów WNP). Publikacja ogólnodostępna jest w pełnej wersji w Internecie. Opracowanie doskonale podkreśla wzrost udziału torfowisk w miarę przesuwania się ku północy. Aż 1/3 ich część znajduje się w Finlandii, a 1/4 w Szwecji. Kolejne pod względem zasobów są: Wielka Brytania, Polska, Norwegia, Niemcy, Irlandia, Estonia, Łotwa i Holandia. W pozostałych krajach torfowiska są bardzo rzadkie.
- Optymistyczna prognoza dla lasów tropikalnych (10.04.06): Naukowcy ze Smithsonian Tropical Research Institute oraz University of Minnesota opublikowali prognozę, z której wynika, że lasy tropikalne nie ulegną zagładzie. Opracowana symulacja nie jest kontynuacją trendów obecnych lecz opiera się na modelu przemian demograficznych i środowiskowych zakładających rozwój cywilizacyjny krajów równikowych. Naukowcy doszli do wniosku, że spowolnienie wzrostu liczebności populacji ludzkiej i urbanizacja wiążąca się ze skupianiem się ludności w miastach pozwoli na zachowanie rozległych połaci lasów tropikalnych. Ponieważ w przeszłości zmniejszenie ich areału (związane np. z okresami zlodowaceń) zdarzało się - naukowcy dają duże szanse na uchronienie bioróżnorodności lasów równikowych.
- Odkrycie genu zapewniającego roślinom mrozoodporność (10.04.06): Naukowcy australijscy odkryli gen, który - jak mają nadzieję - pomoże uniknąć strat w uprawach powodowanych przez mrozy i przymrozki wartych w skali świata miliardy dolarów. Mechanizm genetyczny zapewniający roślinom odporność na mróz odkryty został w wyniku badań nad trawą - śmiałkiem antarktycznym Deschampsia antarctica (jest to jedna z dwóch roślin kwiatowych rosnących na Antarktydzie - drugą jest kolobant Colobanthus guitensis z rodziny goździkowatych Caryophyllaceae). Naukowcy planują umieszczenie genu zapewniającego odporność na niskie temperatury w roślinach uprawnych. Trwają dalsze badania nad innymi genetycznymi uwarunkowaniami umożliwiającymi roślinom przetrwanie suszy, zasolenia gleby i innych czynników ekstremalnych.
- Rośliny obserwowane z kosmosu wskazują miejsce wycieku gazu (7.04.06): Profesor Mike Steven ze współpracownikami z Uniwersytetu Nottingham odkrył sposób wykorzystania roślin do ostrzegania i lokalizowania wycieków metanu z gazociągów. Wycieki takie w Wielkiej Brytanii odpowiadają za 16% ogólnej emisji metanu do atmosfery, co ma ogromne znaczenie dla ocieplania klimatu. Zlokalizowanie wycieków umożliwia analiza obrazu satelitarnego przedstawiającego wielkości światła odbitego. Korzeniom roślin rosnących w sąsiedztwie nieszczelnego gazociągu brakuje tlenu co powoduje zmiany w częściach nadziemnych i przekłada się na zmianę ilości odbijanego światła. Analiza obrazów satelitarnych jest bezpieczniejszą i tańszą metodą od stosowanej obecnie obserwacji wizualnej z helikopterów.
|
