|
|
| Serwis botaniczny : strona główna >> przyroda Pomorza >> zawilec |
|
| Aktualności | Biblioteka | Prawo | Przyroda Pomorza | Katalog WWW | Dla początkujących | Rozmaitości | Forum |
|
Portrety roślin
Zawilec gajowy Anemone nemorosa L.
(rodzina: jaskrowate Ranunculaceae)
Zawilec gajowy, zwany dawniej też niestrętkiem, należy do najbardziej charakterystycznych i najczęstszych roślin lasów liściastych w okresie wczesnej wiosny. Często pokrywa zwartymi łanami wielkie powierzchnie lasów zastępując zimowe, buro-brązowe dno lasu zielono-białym dywanem.
Zawilce zaczynają zakwitać w marcu, najsilniejsze kwitnienie następuje w kwietniu i kończy się w maju. Po wydaniu owoców liście zawilców pozostają widoczne w runie leśnym jeszcze do lata. Charakterystyczne kwiaty zawilca gajowego wskazują leśnikom najkorzystniejszy czas na korowanie ściętych drzew. Zbiega się bowiem owo kwitnienie z okresem, kiedy krążenie soków w drzewach jest najsilniejsze. Jak wszystkie gatunki wiosennego runa leśnego - zawilce są roślinami trwałymi. By móc właściwie wykorzystać krótki okres wiosenny, gdy na drzewach brak liści, a do dna lasu dociera wiele światła - rośliny muszą szybko wypuścić liście, zakwitnąć i zawiązać owoce. Udaje się im to dzięki substancjom odżywczym zgromadzonym podczas poprzedniego sezonu wegetacyjnego w mięsistym kłączu. Ciekawym przystosowaniem do rozwoju wczesną wiosną, gdy ziemia jest często zmrożona i twarda, jest ochrona jaką młodym blaszkom liściowym zawilca zapewniają ich własne ogonki. Ogonki te zginają się bowiem i sztywnym "kolankiem" przeciskają się przez ziemię ciągnąc za sobą zwiniętą, delikatną blaszkę.
Liście odziomkowe i łodygi zakończone pojedynczym kwiatem wyrastają z poziomego kłącza. Liście, zarówno odziomkowe, jak i podobne im trzy liście podkwiatowe, są dłoniasto-dzielne z odcinkami wrębnymi. Kwiat jest biały, choć od zewnątrz listki okwiatu, których jest 6, są zwykle zaróżowione. Pręciki i słupki są liczne i wolne. Owocami są jednonasienne, owłosione niełupki. Miejsca występowania Zawilca gajowego spotkać można na całej półkuli północnej wszędzie tam, gdzie występują lasy zrzucające liście na zimę - w całej Europie z wyjątkiem północnych i południowych krańców, w północnej i wschodniej Azji po Japonię i Kamczatkę, w Ameryce Północnej od Alaski po Kalifornię. W Polsce jest wszędzie pospolity. Jest rośliną charakterystyczną dla lasów liściastych z całej klasy Querco-Fagetea. Występuje najczęściej na glebie lekko kwaśnej, na siedliskach świeżych, wilgotnych i nawet podmokłych choć nie znosi wody zastojowej. Spotkać go można także często w sąsiedztwie lasów w zaroślach i na łąkach. Z czym można pomylić Pomylić zawilca gajowego nie można z innymi gatunkami, przynajmniej w okresie kwitnienia. Bliski krewny - zawilec żółty Anemone ranunculoides ma bowiem żółte, a nie białe kwiaty. Poza tym liście przykwiatowe znajdujące się w okółku na łodydze są niemal siedzące, podczas gdy u zawilca gajowego mają one ogonki długości od 1 do 3 cm. Zawilec żółty preferuje też trochę inne siedliska (gleby bardziej zasadowe, próchniczne), jest charakterystyczny dla rzędu Fagetalia (buczyn, grądów i łęgów). Krewni Poza opisanym zawilcem gajowym i wspomnianym żółtym - w Polsce występują jeszcze dwa inne gatunki z tego samego rodzaju: zawilec wielkokwiatowy Anemone silvestris oraz narcyzowy A. narcissiflora. Ale to tylko bardzo niewielka reprezentacja rodzaju Anemone! W sumie znanych jest, głównie z półkuli północnej, aż 120 gatunków zawilców. Zawilec jako ziele Ziele zawilca we wszystkich częściach zawiera trujące i drażniące skórę związki - anemoninę i protoanemoninę. W medycynie ludowej stosowano tzw. "kamforę zawilcową" wyrabianą ze świeżych roślin. O leczniczych i jednocześnie trujących właściwościach zawilców wiedziano już w starożytności, pisali bowiem o tym i Hipokrates, i Dioskorydes.
Literatura:
Tekst i zdjęcia: Krzysztof Ziarnek, 18.04.2005
|
Opisy roślin i miejsc |
