Słowińskie Błota to klasycznie wykształcone i w większej części dobrze zachowane torfowisko wysokie typu bałtyckiego, zajmujące około 120 ha. Leży pomiędzy Sławnem a Darłowem, na północny-zachód od miejscowości Słowino, na terenie gminy Darłowo i nadleśnictwa Sławno.
Jest to chyba najładniejszy w Polsce, podręcznikowy przykład kopułowego torfowiska wysokiego - złoże torfowe ma formę wyraźnie wysklepionej, bochenkowatej kopuły, o długości ok. 1800, szerokości ok. 900m i wysokości około 2 m. Zbocza kopuły od strony północnej i zachodniej są stosunkowo słabo nachylone, natomiast od strony południowej i południowo-wschodniej spadek terenu jest znacznie większy.
Roślinność Słowińskich Błot tworzą fitocenozy typu otwartych i luźno porośniętych karłowatą sosną mszarów oraz zbiorowiska leśne. Roślinność mszarną reprezentują fitocenozy mszaru przygiełkowego
Rhynchosporetum albae i mszaru kępowego
Sphagnetum magellanici. Płaty obu zespołów zajmują obecnie niewielką powierzchnię w najlepiej uwilgoconych partiach wierzchowiny, przy czym mszar kępowy w znacznej części opanowywany jest przez karłowatą sosnę, a ponadto obficie rośnie w nim wełnianka pochwowata
Eriophorum vaginatum, co wskazuje na suboptymalne warunki wodne i zmienny poziom lustra wody. Na pozostałej części wierzchowiny rozwinęły się inicjalne fitocenozy boru bagiennego
Vaccinio uliginosi-Pinetum, miejscami z dużym udziałem bagna zwyczajnego
Ledum palustre. Wzdłuż rowów centralnych, na przesuszonym, częściowo zmurszałym torfie występuje wrzosowisko z dominacją wrzosu
Calluna vulgaris, które wskutek zarastania rowu i zablokowania go zastawkami obecnie stopniowo przekształca się w stadia rozwojowe zbiorowisk wysokotorfowiskowych.
Zbocza kopuły torfowiska, a we wschodniej części również wierzchowina, porośnięte są przez zbiorowiska leśne. Dominują tu fitocenozy boru bagiennego, w zależności od poziomu wody wykształcone typowo lub zdegenerowane. U podstawy zboczy, na płytkim torfie przejściowym lub przesuszonym i częściowo zmineralizowanym torfie wysokim, miejscami występuje brzezina bagienna
Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis. Na dnie dawnych wyrobisk we wschodniej części torfowiska rosną drzewostany sosnowe z runem całkowicie opanowanym przez trzęślicę modrą. Znikomą powierzchnię zajmują inne typy zbiorowisk leśnych, np. monokultury świerkowe.
Na torfowisku występują między innymi: rosiczka okrągłolistna
Drosera rotundifolia, wełnianeczka darniowa
Baeothryon cespitosum, masowo rośnie bagno zwyczajne
Ledum palustre, a do roku 2004 regularnie odnotowywano również kilka pędów maliny moroszki
Rubus chamaemorus.
Unikatowa jest również fauna torfowiska. W zarastających rowach rozmnaża się rzadka ważka - miedziopierś arktyczna
Somatochlora arctica. Ten stenotopowy gatunek związany z niewielkimi, silnie zakwaszonymi zbiornikami wodnymi w obrębie torfowisk wysokich. Na Pomorzu był dotąd odnaleziony jedynie na Wolinie i w Borach Tucholskich. Z doskonale zachowaną roślinnością torfowiskową związane jest występowanie kilku bardzo rzadkich gatunków motyli, jak
Acronicta menyanthidis, Anarta cordigera, Argyroploce lediana, Coenonympha tullia, Syngrapha microgamma. Wielką osobliwością faunistyczną jest liczne występowanie torfowiskowej mrówki mrówki
Formica forsslundi, która ma tu jedyne znane obecnie stanowisko w Polsce.
Słowińskie Błota do końca XIX wieku niemal w całości były otwartym torfowiskiem mszarnym, a pojedyncze drzewa lub fitocenozy leśne mogły utrzymywać się tylko w dolnych partiach jego kopuły. Przeprowadzenie rowów opaskowych około 1880 roku umożliwiło samorzutną ekspansję drzew, a dodatkowo rozwój boru bagiennego przyspieszyły nasadzenia sosny na zboczach kopuły. Wierzchowina torfowiska aż do lat 60-tych XX wieku., tj. do czasu wykopania dwóch centralnych rowów odwadniających, pozostawała zasadniczo bezleśna, natomiast po założeniu rowów, a zwłaszcza po ich pogłębieniu i odnowieniu w r. 1985, została w znacznej części opanowana przez podrost sosny, a w miejscach najbardziej przesuszonych również przez brzozę.
 |
Pokład torfu w znacznej większości pozostał nienaruszony (torf eksploatowano tylko na niewielkiej powierzchni od strony wschodniej), lecz warunki wodne torfowiska są nieco zaburzone poprzez oddziaływanie rowu opaskowego, istniejącego od końca XIX w., a dodatkowo przez dwa rowy rozcinające kopułę torfowiska, założone około 40 lat temu. Jednak pomimo pewnych zniekształceń warunków siedliskowych i pokrywy roślinnej, Słowińskie Bagna są ciągle jednym z najlepiej zachowanych torfowisk typu bałtyckiego w Polsce. Wieńcząc ponad 20-letnie starania przyrodników, w 2005 r. torfowisko uznano za rezerwat przyrody o powierzchni ponad 190 ha. Obejmuje on całość obszaru jaki dawniej zajmowało torfowisko wysokie, a także pas siedlisk mineralnych, które bezpośrednio je otaczają. Słowińskie Błota zostały też zgłoszone do sieci Natura 2000 jako potencjalny Obszar o Znaczeniu Wspólnotowym. W 2005 r., staraniem Klubu Przyrodników, na rowach przecinających kopułę torfowiska zbudowano serię zastawek blokujących odpływ wody.
Słowińskie Błota są chronione w ramach projektu "Ochrona bałtyckich torfowisk wysokich na Pomorzu", realizowanego przez Klub Przyrodników w partnerstwie m. in. z Wojewódzkim Konserwatorem Przyrody w Szczecinie, a dofinansowanego przez Komisję Europejską w ramach instrumentu finansowego LIFE-Nature oraz przez fundację EkoFundusz. Więcej o projekcie na http://www.kp.org.pl/plbaltbogs.
Tekst i zdjęcia: Jolanta i Paweł Pawlaczykowie, 10.07.2006
