|
|
| Serwis botaniczny : strona główna >> przyroda Pomorza >> cis |
|
| Aktualności | Biblioteka | Prawo | Przyroda Pomorza | Katalog WWW | Dla początkujących | Rozmaitości | Forum |
|
Portrety roślin
Cis pospolity Taxus baccata L.
(rodzina: cisowate Taxaceae)
Cis to roślina magiczna. Świadczy o tym nie tylko jego długowieczność i niezwykłe właściwości, ale także zainteresowanie botaników i miłośników przyrody. Jak wygląda? Cis to krzew lub niewielkie drzewo. Bardzo gęsta, szeroka korona, często wielopniowa, jest wiecznie zielona. Igły są miękkie, spłaszczone i często łukowato wygięte, z wierzchu ciemnozielone, od spodu jaśniejsze. Układają się na gałązkach w dwóch szeregach i żyją do pięciu lat.
Cis jest rośliną dwupienną (hmmm... może to właśnie przestrzenne oddzielenie osobników męskich i żeńskich umożliwia mu tak długie życie..???). Dojrzałe, czarne nasiona ukryte są w bardzo charakterystycznych karminowych osnówkach z delikatnym woskowym nalotem. Tak wykształcone jadalne (w przeciwieństwie całej rośliny, która jest silnie trująca) osnówki są elementem strategii rozprzestrzeniania się cisa. Słodkie, czerwone i kuszące przyciągają ptaki, które zjadając osnówki przenoszą jednocześnie nasiona na znaczne odległości (zjawisko to nosi niewdzięczną nazwę endozoochorii). Gdzie występuje? Rozproszone stanowiska cisa spotkać można w całej Europie środkowej. W Polsce występuje wszędzie w dużym rozproszeniu, brak go zupełnie w części środkowej i wschodniej. Na Pomorzu z nielicznych stanowisk naturalnych znanych jeszcze w końcu XIX wieku zostało bardzo niewiele. Większość współczesnych stanowisk związana jest z dawnymi ogrodami, cmentarzami i parkami skąd cisy uprawiane rozsiewać się zaczęły po okolicznych lasach. Taki rodowód mają liczne stanowiska cisa wokół Szczecina włącznie z rezerwatem cisowym "Zdroje". Największe w Polsce stanowisko cisa (liczące kilka tysięcy drzew) leży w Borach Tucholskich i chronione jest w rezerwacie im. L. Wyczółkowskiego. Słów kilka o ochronie Cis jest najstarszą rośliną chronioną w Polsce! Korzysta z tego przywileju już od 1423 roku, kiedy to król Władysław Jagiełło zakazał wycinania tych szlachetnych drzew. Pierwszym aktem prawnym, obejmującym ochroną między innymi cisa, było rozporządzenie ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 15.09.1919 o ochronie niektórych zabytków przyrody (Mon. Pol. 2, 208). Również dzisiaj, na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 września 2001 r. cis objęty jest ochroną częściową (tylko na stanowiskach naturalnych!). Garść faktów na zakończenie Nasz bohater od dawna wzbudzał zainteresowanie wśród botaników. Tylko po wojnie i tylko z terenu Pomorza opublikowane zostały aż 53 prace traktujące o cisie! Wielkie znaczenie cis ma (lub raczej miał) nie tylko dla botaników ale także dla praktyków. Było to bowiem drzewo o wielkim znaczeniu gospodarczym. Jego piękne czerwono-brązowe i bardzo twarde drewno wykorzystywane było do wyrabiania zdobionych (i drogich) mebli. Nawet łacińska nazwa cisa - Taxus - oznacza "nadający się do użycia", "mający znaczenie użytkowe". Obecnie różne odmiany cisa wykorzystuje się przede wszystkim jako rośliny ozdobne, znoszące stanowiska zacienione i bardzo dobrze zagęszczające się po przycinaniu (np. w żywopłotach). Pamiętajmy jednak - cały cis (z wyjątkiem osnówek) jest trujący! Rejewski M. 1996: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa. Petermann J., Tschirner W. 1987: Interesująca botanika. Wiedza Powszechna, Warszawa. Szczęsny T. 1982: Ochrona przyrody i krajobrazu. PWN, Warszawa. Tekst: Magdalena Ziarnek, zdjęcia: Krzysztof Ziarnek, 8.02.2004
|
Opisy roślin i miejsc |
